دانشجو مرتضی ملکی در تاریخ  13آذر ماه  96 ساعت07:30 صبح از پایان نامه خود تحت عنوان "ارائه معیار بومی برای ارزیابی و بهینه سازی الگوهای پلان اداری تهران در ارتباط با بهره وری مطلوب از نوروز"در سالن جلسات گروه معماری و شهرسازی دفاع کردند.
استاد راهنما: دکتر سید مجید مفیدی شمیرانی
استاد مشاور:دکتر منصوره طاهباز

رویکرد این رساله بر مبنای شناخت وضع موجود ،شناسایی شرایط و اولویت‌های کارمندان در ارتباط با شرایط روشنایی طبیعی و ارائه معیار بومی به منظور ارزیابی و بهینه‌سازی الگوهای پلان اداری شکل گرفته است. در این راستا این پژوهش در 4گام اصلی انجام گرفته است. 1- مطالعه پژوهش‌های پیشین با هدف به دست آوردن مدلی جامع در ارتباط با متغیرها و مولفه‌های موثر در تعیین شرایط روشنایی طبیعی مطلوب و تعیین الگوهای اصلی پلان اداری و معیارهای هندسی مناسب برای توصیف و تحلیل آنها 2- انجام مطالعات میدانی به منظور گردآوری داده‌های مورد نیاز در انجام پژوهش و بومی‌سازی مولفه‌های موثر با روش وزن‌دهی و تعیین اولویت‌های کارمندان 3- تحلیل داده‌ها با روش شبیه‌سازی الگوریتمیک و ارائه الگوهای بهینه با استفاده از داده‌های به دست آمده از گام‌های پیشین و 4- گام داوری نهایی به منظور تبیین معیاری بومی به منظور ارزیابی و بهینه‌سازی الگوهای پلان اداری.
بنابراین بخش مهمی از مطالعات ابتدا به صورت تاریخچه و اهمیت موضوع و سپس به شکل سوابق پژوهشی آورده شده است و مطابق با فرضیه پژوهش انواع الگوی طرح‌ریزی فضای اداری از نظر بهره‌وری مطلوب از نور طبیعی بررسی شده‌اند. درادامه با انتخاب 3 ساختمان اداری در شهر تهران به عنوان نمونه موردی، ضمن آسیب‌شناسی وضع موجود و بررسی اولویت‌های اصلی کارمندان، اندازه‌گیری نور طبیعی و مصنوعی در شهر تهران به روش تطبیقی انجام شده است تا متغیرهای پژوهش شناخته شوند. تحلیل اولیه بر روی یافته‌ها، علاوه بر تعیین متغیرهای پژوهش به ارائه مدل‌ها و راهکارهای افزایش بهره وری از نورروز با در نظر گرفتن معیارهای بومی انجامیده است.
در این رساله با توجه به یافته‌های منتج از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی وتحلیل مقدماتی آنها، معیاری برای ارزیابی قابلیت هندسی دریافت نورروز(GPD) در پلان‌های اداری ارائه شده است. این معیار بر اساس مقادیر روشنایی طبیعی در طول سال، اولویت‌های کارمندان در ارتباط با شرایط روشنایی طبیعی و با ارزش‌گذاری لایه‌های پلان با توجه به فاصله از جدار پیرامون محاسبه می‌شود. این معیار و سایر معیارهای هندسی مانند فشردگی نسبی(RC) و متوسط فاصله از جداره پیرامون(APD) برای توصیف و ارائه الگوهای بهینه پلان اداری در فرآیند شبیه‌سازی مورد نظر قرار گرفتند.
‌ با استفاده از نرم افزارهای تحلیلی نورروز مانند ردینس (Radiance) و دی‌سیم (Daysim) مطالعات پارامتریک بر روی  متغیر‌های بدست آمده از تحلیل داده‌های وضع موجود صورت می‌پذیرد. به منظور انجام فرآیند مدل‌سازی و شبیه‌سازی به صورت خودکار با هدف بهینه‌سازی الگوها از نرم‌افزار گراس‌هاپر و افزونه‌های هانی‌بی (Honey Bee) که ارتباط گراس‌هاپر را به ردینس و دی‌سیم برقرار می‌کند، و افزونه اختاپوس (Octopus) که فرآیند مدل‌سازی را با الگوریتم‌های ژنتیک و بهینه‌سازی پارتو منطبق می‌نماید، استفاده شده است. ورودی این نرم‌افزارها داده‌هایی است که بر مبنای یافته‌های گام‌های پیشین و با انجام تحلیل مقدماتی به دست آمده است. در فرآیند مدل‌سازی برای 7 الگوی اصلی پلان اداری هرکدام در حدود 300 تا 400 مدل ساخته شد و از نظر معیارهای روشنایی sUDI ، ASE  و sDA مورد ارزیابی قرارگرفتند.
نتایج این رساله در سه بخش ارائه شده است. ابتدا الگوهای بهینه با استفاده از بهینه پارتو و همچنین سایر معیارهای هندسی و روشنایی طبیعی مشخص شدند. مقایسه الگوهای بهینه نشان‌دهنده مولفه‌های موثر می‌باشد. سه مشخصه کشیدگی، پیش‌آمدگی و عمق به عنوان مولفه‌های اصلی متغیر مستقل ارزیابی شدند. در مرحله دوم، ارتباط مقادیر و معیارهای هندسی و مرتبط با نورروز اندازه‌گیری شده در هر الگو مورد بررسی قرار گرفتند. تحلیل رگرسیون نشان داد که نوع و شکل الگو به جز دو الگوی آتریوم دار و Yشکل تاثیری بر نورروز دریافتی ندارد و مشخصه‌های کشیدگی ، پیش‌آمدگی و عمق بر مقادیر روشنایی طبیعی موثر هستند. همچنین نوع و شکل ارتباط هرکدام از معیارهای هندسی با معیارهای ارزیابی روشنایی طبیعی مشخص گردید. رابطه معیار GPD با معیارهای روشنایی در محدوده متوسط 50 تا 80 درصد احتمال معناداری نشان داد. دو معیار RC و APD نیز به عنوان معیارهای پیشگویی‌کننده مفید ارزیابی شدند. در مرحله سوم مقادیر GPDنقطه ای و DA , UDI برای تمامی نقاط الگوهای بهینه محاسبه شد. مقایسه مقادیر نشان دادند که GPD نقطه‌ای می‌تواند توصیف‌گر مناسبی برای تحلیل پلان‌ها و ارائه راهکارهایی برای طراحی کارآمدتر فضاهای داخلی باشد.
 
واژگان کلیدی: نور طبیعی؛ روشنایی طبیعی؛ الگوهای فضای اداری؛ قابلیت هندسی دریافت نورروز GPD