دانشجو: فاطمه ثقفی

  استاد راهنما : دکتر علیرضا علی احمدی

شناخت عوامل کلیدی موفقیت دولت الکترونیکی مبتنی بر آینده شناسی و استفاده از تجارب دنیا

  دوره دکتری در رشته مهندسی صنایع
گرایش مدیریت سیستم و بهره‌وری

  تاریخ دفاع11 دی 1389 ساعت 12

  مکان : دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران طبقه سوم اتاق 309

چکیده رساله 

  تحقیقات آینده‌نگاری دولت الکترونیکی حاکی از آن است که ظهور فناوریهای آینده، دولتها را مجبور به ایجاد شفافیت، پاسخگویی و مسئولیت پذیری خواهد کرد. مطالعات آینده نگاری دولت الکترونیکی در مالزی، بلغارستان، هند، اتحادیه اروپا و موسسه فناوریهای آینده، ویژگیهایی مهمی از جمله شهروند محوری و برآوردن نیازهای آنها، توجه به مشارکت مردمی و پاسخگویی و اجماع را برای دولت الکترونیکی آینده برشمردند. این امر اهمیت توجه به شهروندان و رضایت آنها را نشان می‌دهد. شهروندان زمانی که دولت الکترونیکی ارزشی فراتر از دولت سنتی برایشان ایجاد کند، آن را بکارخواهند برد و سرمایه گذاری دولت در این زمینه موفقیت آمیز خواهدبود.

  در این تحقیق مقالات پایان نامه ها و اسناد بالادستی کشور مطالعه شد. نتایج نشان داد که در زمینه عوامل کلیدی موفقیت دولت الکترونیکی با دیدگاه آینده شناسی هنوز فعالیتی انجام نشده است. لذا اهداف، چالشها و عوامل موثر بر موفقیت دولت الکترونیکی(با استفاده از عوامل موفقیت فناوری اطلاعات) بطور جداگانه مطالعه، شناسایی و دسته بندی شدند. در ادامه مفاهیم آینده‌نگاری مرور شد و تجارب کشورهای مختلف در حوزه آینده نگاری دولت الکترونیکی بررسی و دسته‌بندی شد و 11 ویژگی برای دولت الکترونیکی آینده استخراج شد. ضمنا با مطالعات روندهای نوآوری، 6 روند نوآوری شناسایی شد. از نتایج ادبیات موضوع و با بکارگیری روش فراتلفیق، چارچوبی برای آینده نگاری دولت الکترونیکی استخراج شد. پیامدهای یک روند را براحتی می‌توان پیش بینی کرد ولی وقتی چند روند همزمان رخ می‌دهند، این تقارن رویدادها می‌تواند باعث ایجاد فرصت یا تهدید باشد. مثلا کاهش منابع طبیعی و روند افزایشی جمعیت می‌تواند یک تهدید جدی ایجاد کند. لذا روشی نیز برای تحلیل روندهای آینده و تاثیر متقابل آنها بر همدیگر ارائه شد. این روش به سازمانها کمک می‌کند تا روندها را دسته بندی کرده و در شرایط ابهام بهتر تصمیم گیری کنند. برای تعیین روش استخراج عوامل کلیدی موفقیت، مقالات معتبر مرتبط با موضوع در 14 سال اخیر بررسی شد. سپس شاخصهایی برای سنجش بهترین روشی که بتواند انتظارات و ارزشهای شهروندان در آینده را تعیین کند، با مرور ادبیات دولت الکترونیکی و آینده پژوهی تعیین شد. سپس روشهای مذکور با استفاده از روش تاپسیس فازی، رتبه بندی شد و روش تفکر ارزشی بیشترین امتیاز را کسب کرد. در مرحله دوم با استفاده 130 مصاحبه با شهروندان مبتنی بر روش تفکر ارزشی، اهداف، زمینه ها، عوامل و پیامدهای مورد نظر آنها از دولت الکترونیکی آینده بدست آمد و در قالب 27 هدف بنیادی و 400 هدف مقطعی دسته‌بندی شد. ارتباط بین اهداف دولت الکترونیکی از نگاه شهروندان با ویژگیهای دولت الکترونیکی آینده نگر و روندهای نوآوری در آینده با استفاده از روش QFD تایید شد. در مرحله بعدی برای تعیین مولفه های محقق کننده ارزشهای بنیادی شهروندان(استخراج شده از تفکر ارزشی)، از پرسشنامه استفاده شد. عوامل مهمی که منجر به تحقق ارزشهای بنیادی شهروندان شود، عامل کلیدی موفقیت از دیدگاه آنها تلقی می‌شود. از 200 پرسشنامه توزیع شده، 107پرسشنامه جمع آوری شد و با روش تحلیل عاملی( FA ) بررسی شد. 7 عامل و 22 مولفه استخراج شدند. این عوامل نیز در پرسشنامه دیگری مورد بررسی قرار گرفته و با استفاده از آزمون فرض دو جمله ای اهمیت آنها مجددا تایید شد و با روش تاپ سیس و آزمون فریدمن رتبه بندی شدند(30 پاسخنامه جمع آوری شد). در این مرحله 7 عامل: راحتی و رفاه اقتصادی، سلامت، امنیت، ارائه خدمات با کیفیت، عدالت، کرامت انسانی و شکوفایی در کلاس جهانی به ترتیب عنوان حوزه‌های کلیدی ارزشمند برای شهروندان شناسایی شدند. سپس با استفاده از مدل معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار لیزرل، میزان تاثیر هر یک از مولفه ها بر عوامل اصلی و میزان تاثیر هر یک از عوامل در تعیین رضایت شهروندان بدست آمد. مدل معادلات ساختاری ( SEM ) سه عامل موفقیت کلان را تشخیص داد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سه عامل: کیفیت زندگی، خدمات با کیفیت و عزم سیاسی حکومت به عنوان عوامل کلیدی موفقیت دولت الکترونیکی از نظر شهروندان با دیدگاه آینده‌نگری تعیین شدند. ضمنا دو عامل خدمات با کیفیت و کیفیت زندگی به ترتیب بیشترین تاثیر را بر موفقیت دولت الکترونیکی داشتند. در انتها برای جمع بندی مطالعات انجام شده و ارائه راهکارهایی برای موفقیت دولت الکترونیکی در آینده، چارچوبی تلفیقی از کارت امتیازی متوازن فناوری اطلاعات( IT-BSC ) و کوبیت ( COBIT ) مبتنی بر 4 وجه آینده محوری ، تعالی عملیاتی، شهروندان و ارزش آفرینی استخراج شد و اهداف و شاخصهایی که در بخشهای مختلف گزارش از جمله روندهای آینده، انتظارات شهروندان، آینده نگاری و مصاحبه های تفکر ارزشی بدست آمده بود در این چارچوب لحاظ شد. استفاده از این چارچوب می تواند منجر به تشخیص نسبتا جامعی از وضعیت کشور از دیدگاه آینده نگاری شده و از انباشت پروژه های ناموفق که منجر به اتلاف سرمایه گذاری می‌شود جلوگیری نماید. ضمنا پیشنهادات و راهکارهایی نیز در انتهای گزارش ارائه شد.

  کلمات کلیدی: دولت الکترونیک، فناوری اطلاعات و ارتباطات، عامل کلیدی موفقیت، آینده‌شناسی ، تفکر ارزشی، مدلسازی معادله ساختاری