چکیده

 راه آهن ها در دهه‌های اخیر (طی سالهای دهه 80-1970) با بحرانهای گسترده‌ای در زمینه‌های مالی و بهره برداری مواجه شدند، که برای حل آنها بر آن شدند تا ساختار و مقررات ناظر بر صنعت راه آهن را مورد بازنگری قرار داده و تغییراتی را عمدتاً با هدف افزایش کارایی و بهبود و ارتقای خدمات به انجام برسانند. بر این اساس و به منظور فایق آمدن بر این مشکلات، خصوصی سازی در تجدید ساختار راه آهنها به عنوان یک ابزار استراتژیک مورد توجه قرار گرفت. از جمله بخش های پر هزینه و حساس راه آهن، تعمیر و نگهداری بخش زیربنایی، به ویژه خطوط آن می باشد، بررسی توزیع هزینه در اغلب راه‌آهن‌ها نشان می‌دهد حدود 35 الی 40 درصد هزینه‌ها به نگهداری خط و ابنیه فنی اختصاص داشته است . چندی است که راه آهن ها در دنیا کوشیده اند با واگذاری این امور به بخش خصوصی، ضمن کاهش هزینه ها و افزایش کیفیت و راندمان کاری، شرایط ایده آل تری برای خود جهت امور برنامه ریزی، کنترل و نظارت بر عملیات نگهداری خطوط پدید آورند. در این تحقیق به مسائلی از جمله، اصول تجدید ساختار و خصوصی سازی صنعت حمل و نقل ریلی، تجربیات کشورها در این زمینه، بررسی و مرور تغییرات ساختاری و خصوصی سازی در راه آهن ایران و ... پرداخته شده است. هدف اصلی از ارائه تحقیق حاضر، بررسی وضعیت و روند واگذاری و خصوصی سازی امور تعمیر و نگهداری خطوط در راه آهن ایران بوده است. برای نیل به هدف فوق و رسیدن به نتایج، چند مرحله طی شده است که عمدتاً شامل بررسی مدارک و مستندات موجود در راه آهن ایران، بررسی تجربیات چند کشور در این باره، مقایسه آماری شاخص هایی مشخص در قبل و بعد از خصوصی سازی نگهداری خطوط و همچنین نظر خواهی از اساتید و مسئولین آشنا با موضوع فوق، می باشد. در نهایت و در مجموع، به این نتیجه رسیده ایم که علی رغم چالش ها و کاستی های موجود، پس از پیمان سپاری و خصوصی سازی امور نگهداری خطوط راه آهن در ایران، فاکتورهای هزینه، ایمنی، کیفیت و سهولت سیر و حرکت، نسبت به گذشته دچار افت نگشته و در برخی زمینه ها بهبود یافته است. کلید واژه ها : تجدید ساختار، خصوصی سازی، راه آهن، زیربنایی، نگهداری خطوط راه آهن، پیمانکار