الگوی اسلامی-ایرانی آموزش و یادگیری در دانشگاه

  الف) مدل دانشجو در دانشگاه

  مدل رفتاری انسان می­تواند بصورت پاسخگر (منفعل) یعنی تحت اثر محرک محیطی خارجی (شکل 1)، و یا کنشگر (فعال) یعنی تحت اثر محرک درونی یا انگیزه که ناشی از نیازهاست (شکل 2)، درنظر گرفته شود. منظور از شناخت، ادراک منطقی، منظور از هیجان، ادراک عاطفی یا احساس و منظور از رفتار، عمل قابل مشاهده انسان می­باشد. بر اساس این مدل، تصمیم­گیری­ها و رفتار بیشتر انسان­ها، در مدل پاسخگر، تحت تاثیر هیجان و عامل خارجی و در مدل کنشگر، تحت اثر انگیزه و هیجان قرار دارد. مدل یک دانشجو در کلاس درس باید به صورت مدل کنشگر و فعال درنظر گرفته شود.

  انگیزه یا نیاز انسان در سطوح مختلف قابل تقسیم‌بندی است و پررنگ شدن هر سطح از سلسله نیازها، باعث بروز تیپ شخصیتی انسانها می‌شود. پایین‌ترین سطح نیاز، نیاز زیستی و نیاز امنیت است که یک نیاز فردی است و در این نیاز انسان با نباتات مشترک است. سطح بالاتر نیاز، نیاز به محبت و نیاز به عزت نفس است که یک نیاز اجتماعی است. نیاز به محبت، نیازی مشارکتی و نیاز به عزت نفس، نیازی رقابتی است. در این دو نیاز، انسان با حیوان مشترک است. سطح عالی‌تر نیاز در دیدگاه توحیدی، نیاز به شکر خداست که این نیاز مختص انسان است. در کلاس درس باید با یادآوری آیه خدا بودن گزاره­های درسی و نعمت بودن آن، با یاد خدا و انفاق، خدا را شکر کرد. همچنین باید با تفکر در مدت­دار بودن و دلیل غایی داشتن گزاره­های درسی، ایمان به ملاقات خدا در قیامت را تقویت کرد.

  شکل 1-مدل پاسخگر انسان (رفتار بر اساس محرک خارجی)

  شکل 2-مدل کنشگر انسان (رفتار بر اساس انگیزه)

  ب) مدل یادگیری دانشجو

  مدل یادگیری با فرض مدل کنشگر برای انسان، مطابق شکل (3) فرض می‌شود. در این مدل ابتدا اطلاعات به شناخت سپس به هیجان، سپس به عمل (رفتار) تبدیل می‌شود. تبدیل شناخت به عمل، باعث کسب نفس یا یادگیری، یعنی تغییر همیشگی (حرکت جوهری)، می­شود و باور یا ایمان نسبت به گزاره­های درسی ایجاد می­گردد.

  شناخت پیدا کردن نسبت به اطلاعات، با سازماندهی مطالب درسی و رتبه­بندی آن و تبیین روابط منطقی بین آن­ها انجام می­شود. هیجان پیدا کردن با تلقین اهداف آموزشی، مَثَل زدن روابط و گزاره­های درسی با توجه به شباهت آن­ها با روابط و پدیده­های روزمره و بازدید از پروژه­های مرتبط قابل انجام است. اگر انسان بصورت کنشگر فرض شود، باید هیجان کافی برای ایجاد انگیزه جهت تبدیل شناخت به عمل در وی ایجاد گردد. هیجان پیدا کردن نسبت به گزاره­های شناختی، یکی از مهمترین حلقه­های واسط امر یادگیری در دانشگاه می­باشد. بطوریکه به دلیل اهمیت زیاد آن، می­توان مهمترین بخش فراموش شده یادگیری در دانشگاه را، هیجان پیدا کردن نسبت به گزاره­های درسی تعبیر کرد.

  شکل 3-مدل یادگیری

  ج) حیات جمعی کلاس

  حیات جمعی، یکی از نیازهای اجتماعی انسان می­باشد که در دو قالب مشارکتی و یا رقابتی قابل سازماندهی است. در معماری مشارکتی رابطه محبت بین اجزاء برقرار است که یک رابطه پادتقارنی (یکطرفه) است. در معماری رقابتی رابطه عزت نفس بین اجزاء برقرار است که یک رابطه تقارنی (دوطرفه) می­باشد. با حیات جمعی، علاوه بر تامین نیازهای اجتماعی(محبت، عزت نفس)، انسان­های با توانایی شناختی و مادی کم، توانایی­های جدیدی در انجام کارهای بزرگ پیدا می­کنند (شکل 4) . معمولا حیات جمعی به شکل سنتی در به تعویق انداختن امتحانات توسط دانشجویان انجام می­شود. که باید از این ظرفیت خفته در جهت بهره­برداری بهینه از ظرفیت جمعی و اصلاح ضعف­های موجود در افراد و سیستم، استفاده کرد. با مستند کردن و به اشتراک گذاشتن تجارب دانشجویان در یادگیری، می­توان موفق­ترین تجارب را الگو قرار داد و در جهت تحقق حیات جمعی کوشید.

  شکل 4-حیات جمعی [1]

  نتیجه گیری

  · مدل دانشجو در دانشگاه بصورت کنشگر یا فعال می­باشد. بنابراین استاد درس نباید تکیه­گاه اصلی فعالیت­های درسی دانشجو تلقی شود.

  · شکر خدا بدلیل روابط درسی، یکی از اهداف اصلی آموزش می­باشد که باید در طول ترم، تمام تلاش جهت تحقق آن صورت گیرد.

  · هیجان اصلی­ترین حلقه واسط یادگیری کامل انسان کنشگر می­باشد که انگیزه لازم را برای عمل به شناخت فراهم می­کند. دانشجو باید تمام تلاش خود را جهت هیجان پیدا کردن نسبت به گزاره­های درسی بکار بندد. انجام اینکار با تلقین اهداف آموزشی، بازدید و مَثَل زدن روابط درسی به پدیده­های مشابه قابل انجام است.

  1 - Co-evolutionary Systems, Companion slides for the book Bio-Inspired Artificial Intelligence: Theories, Methods, and Technologies by Dario Floreano and Claudio Mattiussi, MIT Press,2008